Meir lerkesong

Share

Eg fekk ein mail som fortalde om tittelen Hovden sin song, og då måtte eg leite fram **Alvestad: Norsk songbok**.
http://no.wikipedia.org/wiki/Olaus_Alvestad

Der fann eg songen av Anders Hovden:

Å nei, eg høyrer lerka
for fyrste gong i år!
Ned frå ein vinterhimmel
ho kved så kvat om vår.
Og dimt det er i lufta
og skodd har sola dult,
men den velsigna fuglen
han kvitrar like fullt.

Det bankar så, mitt hjarta,
og hugen tung og sår.
han opnar seg med fysne
for tankane om vår.
Og midt igjennom mørker
og kjøld og skoddedriv
det livnar sælt for augo,
det glade vårens liv.

Det fløymer over landet
med sol om vang og voll,
og gauken sit på greina
og gjel frå koll til koll.
Og gjennom bjørkeskogen
det brusar song og frygd,
og høgt går lyst og glede
utover kvar den bygd.

Å Gud, lat meg få syngja
som litle fugl i sky
alt under vinterhimmel
om vår og sumar ny.
Og stoggar ein og lyder
med hugnad til mitt kvad
og kjenner vår i hugen,
då skal eg vera glad.

Det er lett å verte forvirra av songane til Hovden og Garborg, for begge har linja **Å nei, eg høyrer lerka**. Men Garborg utvidar med ordet slå: **Å nei, eg høyrer lerka slå** og får dermed ein heilt annan rytme i songen sin, han startar med tre lette stavingar før trykket vert lagt på **høyrer**, medan Hovden får bare ei lett staving før ordet **nei** får trykk.

Kvar for seg har dikta nerve og bodskap, så får du velje om du vil late Garborg, Hovden eller Sivle sine lerker inspirere deg i året som kjem.

Lerkesong i desember

Share

Eg måtte sjå programmet om Sivle om att i dag. Då la eg merke til ein episode eg ikkje hadde merkt meg med første gongen. Oddgeir Bruaset fortalde at Sivle og Garborg var på besøk hos Hovden på Lista. Dei gjekk ein tur på dei flate slettene ut mot havet, som jo er kjende for fugletrekket. Alle tre skreiv sidan songar om lerka. Eg har funne to av diktarane sine songar, men Hovden sin hugsar eg ikkje, så det vert med Garborg og Sivle i kveld og så ei lenke til verten deira til slutt.

Sivle: ( http://nn.wikipedia.org/wiki/Per_Sivle )

Og vesle lerka, ho hev det so
at finn ho ein tuvetopp fri for snjo,
so kved ho i med sin finaste song,
so trur ho på våren med ein einaste gong.
«Å hei! Å hi! Å tiriliti! Å tirili, tirili-ti!»

Og vesle lerka, ho hev det slik
at finn ho ein solstråle, so vert ho rik.
Då stig ho i høgdi og trallar i lit
til sumar på jord, endå snjoen ligg kvit.
«Å hei! Å hi! Å tiriliti! Å tirili, tirili-ti!»

Og lyngtuva, det er lerka sitt fat.
Der set ho seg ned, og so fær ho seg mat.
Og når ho er mett, ho takkar so glad
vår herre for maten, med kvitter og kvad
«Å hei! Å hi! Å tiriliti! Å tirili, tirili-ti!»

Gud signe deg! Du er fuglen min, du!
Gud signe no deg med di glade tru!
Og møter eg kulde og snjo på min veg,
Gud gjev meg i soltru å kveda med deg:
«Å hei! Å hi! Å tiriliti! Å tirili-tirili-ti!»

Garborg ( http://nn.wikipedia.org/wiki/Arne_Garborg )

**Vaardag**

Aa nei, for Himil rein og klaar!
Aa sæle meg, no er det Vaar!
No spelar Liv um Land og Strand;
aa sæle meg, at upp eg vann!

Aa nei, for Dag vaar Herre gav!
So skirt um Fjell, so svalt i Hav!
So linn ei Luft, so høgt um Haug!
Og dette sæle Solskinslaug!

Aa nei, eg høyrer Lerka slaa
upp under bleike Himilblaa;
mot Kvelv ho stig med Songen sin;
snart naar ho visst i Himlen inn.

Sjaa Maaken ror fraa klaare Nut
i stille Tak mot Havet ut;
og Fugl det kvitrar, kved og syng
i Tun og Tre, i Lund og Lyng.

Og aa, som Soli lognar trygg
som Varmeflaum um Barm og Rygg!
Og gjenom all den milde Dag
det mjuke, salte Havsens Drag!

Det brydder Straa, det sveller Knupp,
og Sevja stig i Treet upp;
ein Daam det vaknar søt og tung …
Aa sæle meg som er so ung!

To vers frå **Fuglar**

Tirli-ti! segjer Lerka,
ho stig og stig imot Sky.
Kvar Gong ho tirlar i Morgonstundi,
daa verter Verdi ny.

Tirli-ti! segjer Lerka,
ho sviv under Kvelven fritt.
Kvar Gong ho tirlar i Morgonstundi,
det kitlar i Hjarta mitt.

Hovden (http://no.wikipedia.org/wiki/Anders_Hovden)
http://www.farsunds-avis.no/artikkel.asp?Artid=21127

Jula er over

Share

Eg ville prøve å få tak i plata Glade jul der Kjell Bækkelund spelar pianoparafrasar over kjende jolesongar. Etter kvart fann eg ut kven som hadde gjeve ut plata og tok ein telefon til dei:

-Det er frå Valle Radio. Eg skulle gjerne ha plata Glade jul med Kjell Bækkelund.
-Hos oss er julen over nå. Dessuten er det en gammel plate, så vi kan ikke sende den gratis til deg nå.
-Eg tenkte ikkje å få den gratis, vi ville kjøpe den.
-Når tid trenger du den til.
-Onsdag etter nyttår.
.Jeg skal se hva jeg kan gjøre og sende den til deg med faktura.
-Tusen takk, og framleis god jol og godt nyttår.

Så la eg på. Vonleg får eg plata slik at du kan høyre Bækkelund spele på nyåret.

I dag var eg i butikken, eg har ikkje trødd ned dørene der i jola. Julestjerne 10 kroner, stod det på ein stor plakat med det same eg kom inn.

Jo, jula er over. Og eg måtte til dansk wikipedia for å finne artikkelen om julestjerne:
http://da.wikipedia.org/wiki/Julestjerne

Gled deg over det du finn der så lenge.

Konsesjon

Share

Eg fekk ein telefon frå Olav Mandt, som er styreleiar i Bykle Radio. Han kunne fortelje at frist for å søke konsesjon for ein ny 7-årsperiode er 20. januar, så plutseleg vart det hastverk. Vi må få til eit møte like over nyttår for å diskutere dette saman med dei.

Han kunne fortelje at det hadde vore eit initiativ frå Radio Loland som vil gå saman med Lindesnes og Søgne og få profesjonalisert med ei stilling for å selje reklame, og då ville dei gjerne ha med Bykle og Evje. Olav Mandt syntest ikkje det var nokon god ide, det gjorde ikkje eg heller. Vårt opplegg ville drukne i deira.

Send meg mail på harhaugl@gmail.com om du har idear til saka.

Her kjem me, Jesus, dine små

Share

Julesalma på nr. 43 i Norsk Salmebok i nynorsk versjon av Elias Blix og nr. 42 i bokmålversjon **Her kommer, Jesus, dine små** av Hans Adolf Brorson vil nok på mange joletrefestar også i år syngjast feil. Jolesongar er nok noko av det som held seg lengst mot revisjonar, innsungne som dei er gjennom utallege rundar rundt joletreet på joletrefestar gjennom generasjonar. Og salma av Brorson med tittel **Her kommer dine arme små** ligg lett på tunga hos alle vaksne som var vande med bokmålsteksten.

Heile åtte vers måtte Brorson ha for å få sagt det han ville i salma, som er frå 1732, men som fyrst fekk melodi 54 år seinare, i 1786, av den tyske organisten og komponisten Johann Abraham Peter Schultz, som du kan lese om på wikipedia, sjå http://no.wikipedia.org/wiki/Johann_Abraham_Peter_Schultz Frå denne lenka kan du gå til teksten på salma og.

Eit brev i jolehelga minte meg om at melodien ofte vart nytta som salongmusikk, **Parafrase over Her kommer dine arme små** var alltid ein suksess på joletrefestar. Men komponisten av parafrasen visste eg lite om, inntil eg fann at han heitte Rudolph Magnus Forwald og var organist i Mandal i 10 år frå 1894 til 1904. Så no er det ein artikkel om han og på wikipedia: http://no.wikipedia.org/wiki/Rudolph_Magnus_Forwald ikkje mykje biografisk stoff ennå, men det kan kome meir etter kvart. Det fine med wikipedia er at ein treng ikkje ha ein full artikkel i starten, den kan vekse over tid.

Eg trur eg vil prøve å få tak i Kjell Bækkelunds innspeling av pianoparafrasar over jolesongar. Om det lukkast, vil eg dele musikken med deg i Valle Radio over nyttår, når vi er tilbake på lufta att.

Kar Lea

Share

Karl Lea var vikarprest i Valle vinteren 1892, mellom Gjesdahl og Svanholm. Han var 30 år gamal den vinteren, fødd 13. mai 1962. Hadde tidlegare vore kateket i Finnmark, men sa opp og reiste heim til kona til Kristiansand då ho vart sjuk der nord og hadde reist heim tidlegare. Det er hennar forteljing som fylgjer nedanfor, eg kom over eit stykke ho hadde skrive og som er blitt lagt ut på Internett her: Sjå http://www.hausken.com/nor/slekt/IngeborgLea.html

Prestegården ligger vakkert til med utsikt over hele Valle. Den var gammel den gang, men vi fikk det ganske koselig, og mor bestemte seg for å reise tilbake. Vi hadde fått en pålitelig hjelp og begynte å få hjemmefølelsen.

Da kom Karl hjem fra posten en dag. Han var utnevnt til Hægbostad. Han skrev imidlertid til departementet og fikk utsettelse til våren med flytting.

Vinteren ble god, kald og stille med meget sol og mange herlige kjøreturer. **Nyttårsaften til Bykle i 30 graders kulde.** Skyss in natura som det het. Det vil si at bøndene besørget skyssen selv. Til Bykle, 40 km., var den delt på tre, så det var friske hester som stod og ventet på et bestemt sted, hvor vi da oftest var inne og varmet oss.

Alt var bra og folk var elskverdige, men rensligheten stod langt tilbake. I de år var turberkolosen svært slem. Husker en tur til Hyllestad, annekset sydenom, bitterlig kaldt. Mannen som hentet oss hadde lagt en skinnfell til å sitte på og trekke opp over knærne. Jeg må ha sett på fellen for mannen sier plutselig: Du tar inkje være redd for fellen, eg tok han av badstuen i går.

Vi velsignet både mannen og fellen.

Den tid var det ikke ovn i Valle kirke. Spør om det var kaldt ? Vi ble glade i folket og dalen og gruet oss for oppbruddet. Men det måtte til, og en fin dag i slutten av mars drog vi sydover med egen hest, sluffe, to små gutter og vår trofaste Tarjer som fulgte og ble hos oss i 7 år. Karl leste med henne, fikk henne inn på jordmorskolen i Bergen, hvorfra hun reiste til Amerika.

Det er lettare å dra mellom Valle og Bykle i våre dagar, ja. Vi kan ha godt av å minne kvarandre på det av og til.

Om Sivle på TV

Share

NRK1 sender i kveld eit portrett av Per Sivle. Det tek til klokka 21:45 og er kalla **Sivle – eit liv i strid** og er ved Oddgeir Bruaset. Programmet vert sendt i reprise søndag 30. desember klokka 12:20 og måndag 31. desember – nyårsaftan – klokka 17:50, då på NRK2.

Eg har hatt to innlegg tidlegare på bloggen om Per Sivle, så det er jo greitt å nemne dette i den samanheng. Du som har funne glede i å lese om han på bloggen, vil sikkert like å få med deg programmet i kveld. NRK har ein lang omtale av programmet her: http://www.zootme.com/sivlelink/ (Gå til klokka 21.45 og klikk på lenke til omtale.

Portrettprogram frå NRK Møre og Romsdal (2007)
Manus og regi: Oddgeir Bruaset
Foto/redigering: Brede Røsjø
Med Olve Løseth, Hallvard Lydvo, Jorunn Torsheim m.fl.

For deg som var og høyrde Bruaset då han var på Agder-turne i haust så vel som for deg som bare kjenner han frå programma Der ingen skulle tru, vert det vonleg eit interessant møte. Her er lenke til artikkel om Bruaset på Wikipedia: http://no.wikipedia.org/wiki/Oddgeir_Bruaset Der finn du og lenke til Der ingen skulle tru og ei oversikt over bøker han har laga.

Bygda med dei gode tennene

Share

Ei av gledene med jolegåver er at dei kan gje nye opplevingar. Ei slik oppleving hadde eg i dag, då eg sette meg til å sjå DVD-plata: **Nordmennenes egen historie: Opplevelser fra Sørlandet fra 1905 til i dag.** Du finn informasjon om den på Internett, sjå
http://www.egenhistorie.no/view.php?template=publications&page_id=2&chapter_id=25

Denne plata har ein filmsnutt om **Bygda med de gode tennene**. Den er henta frå Valle, der ein det fann stad ei tannundersøkjing i 1937. «Distriktslegen, helsesøsteren og professoren studerer tenner i Valle, 1937», heiter det i omtalen av filmen. Vi fekk vere med og sjå korleis dei åt hos familien Homme, det var mat som ikkje øydela tennene: Braud og melk. Dei braut flatbrød og hadde i melka, det såg i grunnen ganske godt ut.

Vel 6 minutt om tannhelsa i Valle, men ei rekke personar, dei fleste av desse er nok gått bort no.

Fager er jordi

Share

Den jolesongen som vi på bokmål syng som **Deilig er jorden**, syng ein i Valle på nynorsk med teksten **Fager er jordi**. Det er jo ikkje unaturleg at han held seg på nynorsk i Valle, han er dikta av Gunnar T. Rysstad. Fyrste gongen han var på trykk, var i Syn og Segn i 1900. Her er songen slik han var å finne i Nynorsk Salmebok:

Fager er jordi
Salme. 1927

Av Gunnar Torgeirsson Rysstad

Eigen tone (Deilig er jorden)

Fager er jordi, herleg er Guds himmel,
Glade gjeng sjelene pilgrimsgong.
Gjenom dei fagre rike paa jordi
Gjeng me til paradis med song.

Tider skal koma, tider burt skal kverva,
Ætt skal fylgja ættarrad.
Aldri skal tagna tonen fraa himlen,
Sjeli sitt glade pilgrimskvad.

Englane song det fyrst for hyrdingflokken,
Vent det tona for sjeli mødd:
Fred yver jordi, menneske, gled deg,
Oss er ein evig Frelsar fødd!

Omsetjing etter Ingemann. Frå Nynorsk salmebok for kyrkja og heim og møte. Andre upplaget. Skuleutgaava. Bjørgvin: A/S Lunde & Co. Forlag 1927. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad

Her er artikkelen på wikipedia om Gunnar T. Rysstad, eg utvida han litt i dag: http://no.wikipedia.org/wiki/Gunnar_Torgeirson_Rysstad

Nynorsk wikipedia har ingen artikkel om han enno.

Og her er salmeartikkelen, frå nynorsk wikipedia: http://nn.wikipedia.org/wiki/Fager_er_jordi

Med det ønskjer eg dykk alle ei god jol.

Folkefrelsar til oss kom

Share

Denne salma, som er nr. 1 i norsk salmebok, er ei av dei eldste vi har i kyrkja. Sjå http://no.wikipedia.org/wiki/Folkefrelsar_til_oss_kom som og har lenke til artiklar om salma på andre språk.

Salma er skriven av Ambrosius, du finn informasjon om han og om du les artikkelen på wikipedia. Men om du vil vite meir, kan du gå til helgenleksikonet på katolsk.no, der finn du ein fyldig artikkel som plasserar han inn i sin samanheng: http://www.katolsk.no/biografi/ambrosiu.htm

Under forfylgjing samla han kyrkjelyden i kyrkja og lærte dei songar for å halde motet oppe. Kan hende var Folkefrelsar til oss kom ein slik song. Carl Petter Opsahl skreiv i 2002 noko om dette:

Ambrosius
Hymnediktningen var utbredt blant heretikere, noe som gjorde at man i vestkirkene var skeptiske til sanger som ikke hadde tekster fra Bibelen. Men i Øst så man nettopp hymnediktningen som et middel til å imøtegå heretikere, og skrev nye hymner til kjente melodier. Efraim Syreren (306-373) er en av de viktigste tidlige hymnediktere. I en hymne tar han for seg heretikernes hymner og hevder at de er dissonerende fordi de ikke klinger sammen med Guds enhet.

Etterhvert kommer hymnene også til kirkene i vest, og en av dem som har fått æren for det, er Ambrosius, (340-397) som var biskop i Milano. Augustin, som gikk i lære hos Ambrosius, forteller i at moren til keiser Valentinianus den 2. var arianer, og hun ba keiseren om å anektere de katolske kirkene. Keiserens soldater omringet kirken til Ambrosius, som nektet å overgi kirken. Sammen med menigheten holdt han gudstjeneste i to dager og to netter, der de sang salmer og hymner på østerlandsk vis for å holde seg våkne. Til slutt måtte soldatene gi seg. Ambrosius skrev en rekke hymner, og to av dem finnes i NoS, «Folkefrelsar til oss kom (NoS 1)» og kveldssalmen «Du sanne lys, treeining sæl» (nr 800).

Carl Petters blå sider finn du her: http://www.carlpetter.com/hymne/hymne1.htm