Busettingssoga i Setesdal

Share

Leonhard Jansen heldt i sommar eit foredrag om busettingssoga i Setesdal på eit seminar som Setesdalsmuseet skipa til. Foredraget vart sendt i Valle Radio onsdag 2. september, og då eg spurde han om å få manuskriptet for å ha på bloggen, fekk eg eit hyggeleg svar med ein lang tekst. Det er strålande at vi har ein institusjon i bygda som kan formidle forskning og syne oss historiske linjer som ein ikkje så lett elles ville finne. Tusen takk til Leonard.

Ein reknar at heile Setesdal vart isfri ei gong mellom 6- 7000 f. Kr. Dei svære ismassane hadde verka som eit sandpapir på landskapet. Alt laust vart rive med og følgde med isen.

Det meste av lausmassane vart lagt att i dalane – sidedalane og hovuddalføret. Det som i dag er den flataste og beste jorda er gamal elvebotn.

Dei første som kom var nok ikkje særleg opptekne av jordsmonnet. Jakt og fangst stod øvst på lista over viktige gjeremål, og ikkje minst reinsdyra med sine årvisse trekkruter var ei sikring for tilværet. Frå heiane er det registrert buplassar frå steinalderen som er over 7000 år gamle.

På buplassane finn vi avslag av flint, bergkrystall og kvarts; og steinflingrer med kvasse egger og slagmerke på, som vart liggjande att når jaktarane smia seg våpen av stein. Av og til kan ein kome over sjølve reiskapen eller deler av han; ein pilespiss, ein skrapar, ei sundslegen øks osb. Vidare finn vi raudaktig kokstein; sundbrend stein som har vorte bruka til koking eller steiking. Korleis det vart gjort skal vi vere med på seinare i dag.

I samband med kraftutbyggingane er det gjort mange funn, ein del frå eldre steinalder, men det meste frå yngre steinalder. Det er lite som tyder på at nokon har vore bufaste. Mangel på tufter etter hus er det rimeleg å tolke som eit indisium på at folk budde i telt eller låg under hellerar og der det elles var råd å søke ly. Dei eldste spor etter hus er så vidt eg kjenner til det som no er grave ut på Moi, og som vi skal høyre meir om i morgon.

Folka vi snakkar om er med andre ord veidefolk på vandring. Til Vesteheia kom dei frå Lista, Jæren og Ryfylke. Til Austeheia – der var det au reinsdyr i forhistorisk tid, sjølv om den stamma som er der no kjem frå tamreinhaldet – var det nok folk frå kysten i Aust-Agder som helst kom. Kanskje kom dei i årlege syklusar – kvar gong reinsdyra kom på trekk akkurat der det var lageleg å felle dei. Vi talar om drivjakt av ulike slag. Fangstsystem med dyregraver er noko som høyrer ei seinare tid til, frå kring 700 f. Kr. til 1500 e. Kr. Det emnet er forresten noko diffust. Det er registrert så få dyregraver, at mykje tyder på at fangsten i våre heiar har gått føre seg på heilt andre måtar enn for eksempel austpå, der det er dokumentert gigantiske fangstsystem. Eg vil tippe at bogestilla i våre heiar må ha hatt ein langt viktigare funksjon i den gamle fangsten enn vi har trudd til no. Men dette emnet lyt eg late liggje og heller kome inn på det som er temaet mitt: busetjinga.

Legg att eit svar

Epostadressa di blir ikkje synleg. Påkravde felt er merka *