Busettingssoga i Setesdal 3

Share

Her kjem meir frå Leonhard Jansen sitt foredrag:

Namnet på gardane i dalen gjev oss også haldepunkt. Mange av dei eldste gardane slik dei let seg identifisere i dag – ”opphavsgardane” – har namn og funn som tilseier at dei vart rydde eitt av dei fyrste hundreåra etter at vår tidsrekning tok til. Andre gardar – det kan vi likså visst slå fast – er dela frå opphavsgardane seinare.

Med nemninga ”gard” meiner vi eit varig anlegg, der menneske og dyr har fast tilhald, og der innmarka vert bruka år etter år. Kvar gardseining må vere skild frå grannegarden med ei grense. Dette føreset fast busetnad i området, og at det finst eit samfunn av gardar. I vår tid har kvar gard sitt eige gardsnummer, og kvart gardsbruk eit bruksnummer.

Grensene har sin eigen historie. Lat oss tenkje oss attende til tida då dei fyrste fastbuande hadde slege seg ned som bønder i dalen. I grannedalane Sirdal og Fyresdal var au folk. Det trongst ei grensedraging, mellom anna for at alle partar skulle sikrast tilgang til heia. Grensene mellom dalføra, langstrengene, er ihopsett av fleire kortare strenger som går frå knaus til knaus, og frå fjell til fjell. I hovudsak fylgjer dei vass-skilet. At ingenting var tilfeldig, går tydeleg fram av ei sak på Straums-/Austadheia i år 1700, der langstrengen mot Telemark vart kontrollert med bruk av kompass.

At det ikkje alltid var enkelt å kome fram til greie grenser, går fram av soga om då grensa skulle setjast mellom Valle og Skafså i Telmark. Slik det er i så mange vandresgner, skulle valldølar og skafsingar reise frå same tid heimanfrå, og der dei møttest, skulle grensa gå. Men valldølane tok ut kvelden før, og kom langt inn på skafsåsida. Då vart det eit stort slag der, på Stridsmo. Så dikta dei :

Her ska heite Striss-mo,
for her hev runne gorr å blo,”

sa valldølane.

Der er fullt av grefter utyver moen.

Legg att eit svar

Epostadressa di blir ikkje synleg. Påkravde felt er merka *