Vinteren er over

Share
Snøklokker i februar. Foto: Brit Obrestad
Snøklokker i februar. Foto: Brit Obrestad

I år var vinteren ein dag lenger enn vanleg, noko som gjorde at alle som er fødde på skotårsdagen kunne feire skikkeleg bursdag. Eg såg og på facebook at ein journalist i Østlandssendinga tok med seg mikrofonen for å fri, for på skotårsdagen kan kvinnene fri. Ho fekk ja frå sambuaren sin, så no er dei nok i gang med å planlegge bryllup.

Det går altså mot vår, dagane vert lysare både morgon og kveld. Søskenbarnet mitt, Brit Obrestad, har lagt ut bilete på Facebook av snøklokker på Jæren, men også i Mandal kikkar dei fram. Difor var det ein nedtur å kome tilbake til Valle etter vinterferien og sjå at det framleis var is i gata og at snølaget i Leitelii hadde fått nokre ekstra centimeter. Etter vermeldinga å døme er det heller ikkje slutt enno, så det vil nok ta litt tid før snøklokkene kjem fram her.

Difor er det godt å minne meg sjølv og dykk som les bloggen på diktet Våren av Aasmund Olavsson Vinje (181-1870).  Diktet blei først trykt i Dølen den 3. juni 1860. Det er altså over 150 år gammalt, men kvart einaste år set det ord på kjensler vi har når vinteren er over.

Våren

Enno ein gong fekk eg vetren å sjå 
for våren å røma,
heggen med tre som der blomar var på, 
eg atter såg bløma.
Enno ein gong fekk eg isen å sjå 
frå landet å fljota,
snjoen å bråna og fossen i å, 
å fysa og brjota.
Graset det grøne eg enno ein gong 
fekk skoda med blomar,
enno eg høyrde at vårfuglen song 
mot sol og mot sumar.

Eingong eg sjølv i den vårlege eim, 
som mettar mitt auga,
eingong eg der vil meg finna ein heim 
og symjande lauga.
Alt det, som våren i møte meg bar, 
og blomen eg plukka,
fedranes ander eg trudde det var 
som dansa og sukka.
Difor eg fann millom bjørkar og bar 
i våren ei gåta,
difor kvar ljod i den fløyta eg skar, 
meg tyktes å gråta.

 

 

Opplevingar på tur

Share

I vinterferien tok vi nokre dagar i Nittedal. Der har vi tre barnebarn på Krutverket, så sjølv om snø ikkje står høgt på lista over det eg vil oppsøke i vinterferien, vann lysten på nokre dagar saman med dei over ulysten med snøen.

No vart det helst stille dagar, for Kristine hadde fått litt influensa, så uteliv var ikkje noko for henne, men det passa jo meg fint. Med oppkopling til Internett kan ein ha det hyggeleg også når ein er sjuk. Eg las for øvrig i avisa før eg reiste at i Mandal er det kome kritikk mot sjukeheimen fordi dei som bur der, ikkje har tilgang til Internett. Å kome på nettet er viktig i alle fasar av livet i vår tid.

På heimturen høvde det slik at vi kunne plukke opp Margunn frå Kiel-ferja og ta henne med sørover. Sjølv om vi ikkje traff avkjøringa på første forsøk og måtte ein runde i Bygdøy Alle før vi fekk snudd og prøvd att, var det ei oppleving å sjå den flotte terminalen der ho stod og venta på oss i strålande solskinn. Med turre vegar sørover i Vestfold gjekk det radig mot Sørlandet, det var ein transportetappe for oss.

Før vi reiste frå Nittedal, las eg i Varingen, avisa der Sigbjørn Høydalen er journalist, eit minneord om tidlegare ordførar Tor Rønning, som døydde for ei veke sidan. Det var eit fyldig minneord, så det vart ein artikkel på wikipedia om han. Eg les på Facebook at han vart kalla AKANs far, han var dagleg leiar av AKAN frå 1965 til han gjekk av med pensjon. Her er artikkelen på Wikipedia om Tor Rønning.

Foto: Varingen
Foto: Varingen 2001

Etter at eg hadde skrive artikkelen, tok eg kontakt med ein av dei som hadde skrive minneordet, Ole-Erik Yrvin. Han var svært takksam for at Tor Rønning no hadde fått artikkel på Wikipedia.

Slektssnusing og griseprat

Share
Foto: Myrabella / Wikimedia Commons / CC-BY-SA-3.0
Foto: Myrabella / Wikimedia Commons / CC-BY-SA-3.0

Nedenfor følger kåseriet Siri Johannessen holdt i Valle Radio i går kveld, tirsdag 23. februar 2016. Teksten er nok ikke identisk med det som kom på radioen, men innholdet er det samme.  🙂

På 1970-tallet kunne kveldsvandrere se flimringen som forrådte at et fjernsyn stod på i stuene rundtomkring. For mange var NRK eneste kanal, og visse faste programmer, som barne-TV klokken 18 og ikke minst Dagsrevyen klokken 1930, var nesten hellige stunder da ingen telefon ringte. Flere serier rullet over skjermene den gangen, men det er spesielt slektssagaene som dukker opp i tankene mine nå (jada, det var ikke akkurat barne-tv, nei – men lell. Man fikk da sneket seg til litt av hvert :)). Det var serier som «Familien Ashton», om en engelsk arbeiderklasse-familie i Liverpool og hvordan de levde fra like før og frem til andre verdenskrig sluttet, med bomberaid og utkommanderte soldater. Senere kom «det lille huset på prærien», som var mye idyll – men også litt realisme, med Laura, Pa, Ma og Mary som bodde i den nordlige delen av Midtvesten i USA på 1870- og 1880-tallet. «Onedinlinjen» om engelsk skipsredermiljø på slutten av 1800-tallet i Liverpool, og «Røtter» som fortalte historien til en slave og hans familie fra han ble tvunget til å forlate Gambia på 1700-tallet, til livet hans barn og barnebarn levde i USA. Det var nok flere slike også, men det er ikke fjernsynsserier jeg hadde tenkt å snakke om, jeg ville til virkeligheten som den er (om noe sånt fins), og kommer til å avslutte med to slektsrelaterte grisehistorier…

Slekt var både tema og ikke-tema rundt bordet i mitt barndoms hus. Enkelte aner ble det snakket mye om, som min farmors foreldre – Bista og Bistan (neida, egentlig hadde de flotte navn som Laura Bolette Augensdatter og Hans Larsen). Andre ble (nesten) ikke nevnt, som mormors søster Dagny og hennes mann som begge døde fra en liten gutt tidlig i 1930-årene. De ble begge tatt av tuberkulosen, og jeg kan huske at redselen for den satt i mormor helt til hun døde. Det var spesielt ei pute som ei som hadde overlevd tuberkulosen hadde heklet. Basargevinsten lå pent innpakket i plast, høyt oppe i et skap og skulle IKKE frem – den kunne være smittsom. Bess» søsken var det og lite snakk om. Jeg prøvde ofte å fritte ut foreldre og morforeldre om aner som med alvorlige blikk og gammeldagse klær på svart-hvitt fotografier omkranset mormor og bess» håndkolorerte brudebilde i pastellfarger fra ca 1920. De kikket ned på oss fra veggen over den mørkegrønne sovesofaen, der de hang ved siden av vegguret som med tunge tikk og malmfulle slag møtte hver nye halvtime. Dessverre var det på noe vis bare aldri »tid» til å sette seg ned og fortelle. En og annen rampete anekdote kom, men lite annet.

For fem år siden kom jeg hit, og her møtte jeg en helt annen måte å snakke slekt på. På datakurset på frivilligsentralen landet jeg midt i en levende slektsbok når blant annet Anne Vollen, Siri Skreland, Olav og Gunnar Attestog og Astrid Moi snakket om hvem som var skyld til hvem og hvordan, hva de drev med og mye annet. Ikke sjelden grep de til Bollings Gard og ætt når de snakket om områder de nye bygdebøkene enda ikke hadde nådd frem til. Som fredrikstadjente vil jeg si at det var ille godt – det er utlagt: Harleg godt ;).

De kaffepausene var med på å få meg til å grave i egen slekt, og noe har jeg funnet. De fleste kommer fra sørvest i Østfold, i motsetning til sønnen husmann Ole Halvorsson og Anne Olsdotter Formoe fra Kalager i Modum fikk i 1843. Han fikk navnet Nils, og flyttet etterhvert fra Kalager. Han var bagersvend i Gjøvik by i 1865, og hadde butikk i Oslo, Akersgata 28 to år senere. I Oslo møtte han Theresia Sofie Svenningsdatter Lund fra Grimstad, og de giftet seg i Vår Frelsers kirke 1867. Året etter så min farfars mor Anna Theresia dagens lys, men snaut en måned gammel mistet hun moren. Ikke enkelt for en enkemann både å drive et bakeri og ta seg av en nesten nyfødt jente, men det må ha gått på et vis. Først fire år senere giftet han seg på nytt, denne gang i Domkirken i Oslo, med Helene Andreasdatter. De flyttet til Fredrikstad, og flere barn kom.

Men jeg tror jeg vil fortsette å fortelle litt om bager Eger. Gamle aviser er gode å ha, og nasjonalbiblioteket hjelper gjerne. Fredriksstad Tilskuer har fortalt meg at min tippoldefar i motsetning til store deler av slekten min ikke forble bonde. Han ble borger av Fredrikstad by. Han hadde sin butikk med værelser han leide ut i Brogaden, ved det forlengst under bakken forsvundne vannløpet Evjen i nærheten av der Evjekaia ligger nå. Avisnotisene og annonsene forteller om medgang og motgang, i juni 1874 forteller de at Helene og Nils hadde mistet en datter, og i 1890 en sønn. Basar- og «udflugts»annonser vitner om stor aktivitet innen Totalafholdsforeningen i Brogaden, mens salgsannonser forteller at de hadde et lite orgel og en gris i bakgården. De leide ut værelse(r) med frokost og middag, og søkte bagerlærlinger (helst med noe erfaring).

På side to av Fredriksstads Tilskuer 1. oktober 1896 er en bitteliten notis plassert, en setning lang. Den står mellom et opprop om å tegne bidrag til Nansenfondet og en rosende omtale av Circus Møller. I den står følgende å lese i sirlig gotisk skrift «Bager Eger feirer idag 25aars Jubilæum som Borger i Byen». Alle disse småbitene er deler av puslespillet som viser livet for mer enn hundre år siden, i min egen familie – som jeg ikke hadde den ringeste kjennskap til.

Men en ting har bagermesteren felles med min mormor som var en god kokk – men uten tittel, de var begge ofre for en gris» eskapader. Rett nok med omtrent 40 års mellomrom, men dog. Om mormor er intet å finne i avisene, det var bare et morsomt opptrinn som de som var til stede visste å sette pris på og humre litt over – mens tippoldefars gris endte i avisen.

For å ta mormors gris først, dette skal ha skjedd under andre verdenskrig i ei bygd i Onsøy, med en vei vel så bratt som ned fra Brokke til riksveien. Veien til mormor var smalere og endte rett i vannet om en ikke bremset i tide. Som i mange andre familier var matauk viktig på den tiden, og mormor og bess hadde villagris bak bedehuset der de var vaktmestere. En dag hadde eventyrlysten våknet hos den, og ut for den – nedover bakken mot sundet. Mormor i full fart etter den med flagrende skjørter og forkle skal visst ha vært litt av et syn! Det endte ulykkelig for grisen, den ble fanget og ført hjem til en forsterket binge, og ble nok senere mat.

Historien om tippoldefars gris kommer rett fra side 2 i Fredriksstad Tilskuer 7. august 1903, stykket fikk overskriften «I Evjen» og er signert ganske enkelt «H».
«Igaar Eftermiddag var det stor Opstandelse nede ved Evjekaien. Nogen var faldt i Evjen, hed det, og den blotte Tanke paa Evjens grumsede Indhold, der for Øieblikket trodser enhver Beskrivelse, opfyldte alle med Gru. Folk strømmede til, – særlig forskrækkede Mødre, der var bange, at det skulde være en af deres kjære Rollinger, som en ublid Skjæbne havde fordømt til at skulle forgaa i denne Pøl. Der gik imidlertid et Lettelsens Suk gjennem Mængden, da det viste sig at være Grisen til Bager Eger, der havde sprængt alle Skranker og Baand og styrtet sig i en Høide af flere Fod bardus ut i det lokkende, ubestemmelige Fluidum, som kaldes Evjen. Efter en kort Jagt førtes Grisen i Triumf tilbage til sit fængsel hvorfra den har en nogenlunde god Udsigt over det fristende Element.»

Og med disse to grisehistoriene er det på tide å gå over til noe helt annet etter litt reklame 😉

 

Oppmuntring

Share
Ein rosebukett er ei fin oppmuntring
Ein rosebukett er ei fin oppmuntring

Vi bør bli flinkare til å oppmuntre kvarandre. I kveld hadde Siri Johannessen ansvar for Valle Radio, ho var både teknikar og programleiar. I prosessen før programmet hadde vi diskutert aktuelle innslag og både ho og eg var trygge på at det kom til å bli ein grei kveld i radioen.

No er sendinga over. Eg var på reise og fekk ikkje høyre noko frå denne kvelden, eg har teke turen til Nittedal i vinterferien. Men eg har hatt kontakt med Siri og fått høyre at Gyro K. Homme hadde ringt og takka for programmet i kveld og at Siri, som naturleg er, var takksam for å få ei slik tilbakemelding.

Mange gonger spør vi oss sjølv om det er nokon som høyrer på oss når vi lagar program i radioen. Vi får jo eit og anna hint, men det er ikkje ofte vi får direkte respons etter ei sending. Eg skjønar godt at folk kan lure på om det har noko for seg å halde på. Særleg har dette blitt reflektert i opplevinga av at det er få som ringer inn når vi har opi sending. Det har for øvrig ført til at vi i vår også vil ha temaprogam nokre onsdagar, utan telefonvakter og utan å vente på respons frå lyttarar.

Men vi er vel alle slik laga at vi opplever at oppmuntring kan vere godt å få. I Bibelen står det til og med at vi skal kappast om å heidre kvarandre. Å øve seg i den kunsten kan vere ein god ting. Både du som oppmuntrar og den som du oppmuntrar opplever noko godt.

Så finn ein du kan gje ei oppmuntring i dag og gje vedkomande ein blom, anten han er fysisk eller bare er ein språkblom.

Misjonær grunnla by

Share
Byste av Thorkild Rossås
Byste av Thorkild Rossås

Om du spør ein person i Antsirabe på Madagaskar om kven Thorkild Guttormsen Rossås var, vil dei svare at det var mannen som grunnla byen.

Rossås levde frå 1841 til 1913. I dag er han temmeleg ukjend her i landet, sjølv om det står ei byste av han på Iveland kyrkjegard. Selma Aasen hadde in artikkel om han i fredagsutgåva av Setesdølen. Det var tidlegare i februar ein artikkel om han i Fædrelandsvennen, den danna grunnlaget for eit program eg hadde i Valle Radio 9. februar.

På nettet ligg det ein artikkel om byen og mannen frå Iveland. Den heiter Reisen til søndagsskolelandet. Der skriv forfattaren Torunn Egge Roux: Rosaas var en av de norske pionerene. Han var «der ute» i til sammen 37 år, fra 1869 til 1907. Bare to ganger i løpet av alle disse årene besøkte han Norge.

Norsk Wikipedia har i vinter hatt ein diskusjon gåande om misjonærar sin plass i nettleksikonet. Rossås har fått artikkel i svensk wikipedia, men til no er det ikkje komen nokon artikkel i det norske nettleksikonet.

Vinterferien 2016 i Valle Radio

Share
Parti fra Øyne i Valle 20. februar 2016 Foto: Tawat Wangarkan
Parti fra Øyne i Valle 20. februar 2016
Foto: Tawat Wangarkan

I vinterferien vil Siri Johannessen ta seg av tysdagssendinga i Valle Radio. Ho har gjort klart dette programmet:

Tysdag 23. mars

Ansvarleg: Siri Johannessen
1800: Kvarteret
1815: Andakt: Svein Brokka

1830: Aktuelt: Andres Helle og Anna Heggland

1930: Sangtimen

2030: Postludium: Henrik West

2100: Kyrkjebakken med m.a. Henrik West

Onsdag er det så Ørnulf Hasla som er ansvarleg. Han har sett opp dette programmet:

Valle radio sending onsdag 24 februar.

Kl. 19.00-19.30
Tankar frå bibelen ved Håvard Viki.
19.30-20.00
Kommunen informerer ved Unn M. Nordby
20.00-21.00
Aktuell time ved Ørnulf
21.00
Johs Bjørkeli i studio med musikk.

Ansvarleg Ørnulf Hasla.
Teknikar Siri Johannessen.

Her finn du meir informasjon:
Høyr Valle radio på www.valleradio.com

*Facebook: https://www.facebook.com/Valle-Radio-315158359845/?fref=ts
*Bloggen: http://blog.setesdalswiki.no
*Setesdalswiki: http://www.setesdalswiki.no/wiki/Hovedside

Die güldne Sonne

Share

Heilt frå vi starta med tysdagsendingar i Valle Radio i 1997 har Niklos K. Besteland delt orgel- og kormusikk med oss. Det er ikkje så ofte eg skriv om Postludium her på bloggen, det burde eg nok gjort, for i dei programma er det mange godbitar.

Tysdag hadde han med ei LP-plate med Gächinger Kantorei og Bach Collegium Stutgart dirigert av Helmuth Rilling. Sangen var ein tysk Kirchenlied som Paul Gerhard skreiv i 1666 og som Johann Georg Ebeling laga melodien til: Die güldne Sonne.

-Den kan eg høyre om att og om att ei heil natt, sa Niklos, og eg er i grunnen enig med han, det var ein nydeleg vakker sang. Eg undra meg i grunnen over at han så vidt eg veit ikkje er omsett til norsk, det er jo mange av Paul Gerhard sine dikt som er med i salmeboka. Ebeling er ved sida av Johann Crüger den komponisten som laga flest melodiar til Paul Gerhard sine dikt.

Du finn heile teksten i den tyske Liederdatenbank og kan høyre den på YouTube. Ein flott sang å starte ein sundag med.

Bankbygg i Valle

Share
Den nordre delen av Valle Sparebank sitt bygg sett frå fontena i Valle sentrum. Henta frå Rambøll: Forslag til områderegulering for Valle sentrum 2013
Den nordre delen av Valle Sparebank sitt bygg sett frå fontena i Valle sentrum. Henta frå Rambøll: Forslag til områderegulering for Valle sentrum 2013

Tysdagskvelden 16. februar 2016 var Leonhard Jansen med i Valle Radio igjen. Han held på å skrive om banken og bygda, Valle Sparebank er 150 år i år. Det skal bli ei bok på om lag 150 sider, kunne han fortelje, og det meste av teksten er alt ferdig.

Grunnen til at han var med tysdagskvelden, var at det har vore vanskeleg å finne bilete av dei to bankbygga i Valle.

Huset der banken var i gamle dagar står enno på Harstad, men det er lenge sidan det budde folk der, og det hadde vore triveleg å ha eit bilete frå den tida då det var i bruk som bankbygg.

Etter at banken flytta frå Harstad og fekk nybygg i sentrum, var bankbygget raudt. Det har vore vanskeleg å finne bilete av den bygningen i raud fargedrakt også. Til bloggen no i kveld fann eg eit bilete av halve bankbygget, no er det kvitmåla.

Etter at banken flytta til sitt noverande bygg, har det vore fleire verksemder i bygningen, som no står tom i første etasje etter at Valle Blomar og Gåver flytta til Bergtun-bygget. Før det heldt Reidun Haugland, Eli Andersen og Helga Bjørkeli til i huset med bedrifta Setesdalsstrikk i nokre år. Men kva andre verksemder som har vore der etter at banken flytta ut, har eg ikkje oversikt over.  Vi snakka heller ikkje om det i samtalen i radioen.

Men Leonhard fortalde ei soge frå den tida banken var i det huset. Då var det mange som hadde pengane heime, kontantar var tingen. Ein gong skulle ein valldøl i banken og betale ei ganske stor rekning, og han kom i banken med ei bunke sedlar og ville betale. Men då den som sat i skranken, talde opp, stemte det ikkje med summen han skulle betale. -Ai, ai, då har eg teke feil rua, sa han. Tydelegvis hadde han mange ruer heime.

Leonhard ville gjerne ha hjelp av folk som måtte ha bilete av den rødfarga banken i sentrum eller av huset på Harstad i bruk. Boka han lagar skal ha mange bilete, og dei saknar gode bilete av desse bankbygga. Han eller Kåre Rike kan ta imot bilete og vurdere om dei kan bruke dei i boka, som det er planen skal vere gratis for bygdefolk som vil ha henne.

Det var skrive bok om banken si historie både for 50 og for 25 år sidan. Sjølv om det har vore store endringar dei siste 25 åra, vil denne boka handle meir om banken og bygda enn om banken som arbeidsplass og bedrift i bygda, etter det eg skjøna. Det skal bli interessant å sjå henne når ho er ferdig utpå våren.

Bilruta vann Setesdal

Share

 

setesdal bilruter logoTysdagskvelden var direktøren i Setesdal Bilruter, Terje Greibesland med i Valle Radio og fortalde at selskapet hadde vunne anbodet på busskøyring også i Setesdal frå 2017. Dermed har dei vakse frå eit selskap som heldt til i Setesdal til å ble selskapet som dekker busskjøring i heile fylket.

Dette har ført til at dei har seld Sør-Vest-ekspressen og Birkeland Busser, no konsentrerer dei seg om bussdrifta i Aust-Agder så lenge, men etter kvart vil dei kanskje sjå på å drive ruter andre stader også, sa han.

Bilruta vart starta i 1920, så i perioden dei no har vunne, vil selskapet feire hundre år. Det hadde jo vore dumt om dei hyggelege og vennlege sjåførane ikkje skulle få oppleve eit jubileum i selskapet sitt kjerneområde, så det var godt å kome i mål med dette anbodet, meinte Greibesland.

Vi synte til Suldal Billag som har hatt stor suksess med musikkvideo og lurte på om dette kunne vere noko å satse på for dei også. Det enda opp med ei utfordring til trafikksjef Jan Oddvar Rysstad om å ta tak i saka.

I samband med dette skal selskapet kjøpe nye bussar for 50 mill. kroner, kunne vi lese i avisa. Terje Greibesland sa at nye investeringar i bussar i Setesdal hadde vore på vent ei stund no, men etter at selskapet vann anbodet, vil dei investere i nye bussar. Då kan det bli råd å få kjøpt gamle bussar for dei som vil ha slike til campingbussar. -Det er bare å spørje, om ein er interessert.

Elles kunne han fortelje at Stakkedama kjem til å bli logo for selskapet også i framtida, ho er gull verd for å syne identitet og kor selskapet høyrer til, meinte han.

Ikkje alkohol i Vallehalli

Share

I kveld var det kommunestyremøte i Valle. Eg høyrde noko på overføringa i Valle Radio. Det var fleire orienteringar før handsaminga av saker kom i gang. Den tok ikkje så lang tid, det meste vart som innstillinga frå rådmannen. Men ein representant av dei 15 var borte og Hanne Straume var inhabil då dei handsama alkoholpolitisk plan for dei neste fire åra. Dermed var dei bare 13 røysteføre i saka.

I denne saka kom det opp eit endringsforslag. Det var Margit Dale som hadde det, og det gjekk ut på at det ikkje skulle vere lov å servere alkohol i Vallehalli. Sjølve ordlyden har eg ikkje, men i grunngjevinga fortalde ho om rot og oppkast både inne og ute etter dansefestar som har vore i Vallehalli og meinte at slikt ikkje høvde i eit miljø der barn og unge ferdast. Det kom ein kommentar frå Kim Pedersen om at det knapt er alkoholskjenking i Valle lenger, så han ville stemme for innstillinga, etter det eg skjøna.

Men forslaget hennar fekk fleirtal, så dei neste fire åra kan ein ikkje skjenke alkohol i Vallehalli. Sant å seie synest eg det er bra, sjølv om Vallehalli er eit kulturbygg, er det eit idrettsanlegg og ein stad der mykje ungdom ferdast, og der høver det ikkje med alkoholskjenking.