Alle innlegg av Harald Haugland

Mange spørsmål

Share

Det er mange spørsmål om Covid-19 på TV, men vi skrur av og finn spørsmål i aviser og blad i staden. Der er det også mange spørsmål, så vekslar vi å lese og lærer litt kvar dag:

Kva for eit land betyr Svarte fjell?

Kva kallar vi den veka som tek til palmesøndag?

Kva for eit land var det påskeopprør i 2. påskedag 1916?

Kva heiter spørjeprogrammet som vart starta av Viggo Valle i 1987?

Kva heiter statsministeren i veras nest mes folkerike land?

Palmesøndag 2020 var ein fin dag, så mange var nok frista til å gå ut. Men eg heldt meg inne. I dag var første korona-dødsfall i Mandal, så det fristar ikkje akkurat å dra til meir tettbygde deler av kommunen heller.

Sjølv om eg har helst prøvd å fikse på artikkelen om kulturminner i Valle i dag og rette opp det eg kalla tabbe i går (Reidun meinte at det nok bare var eg som tykte det var ein tabbe), har Setesdalswiki fått 10 nye artiklar i dag også. Her er lista:

Og så fiksa Margunn eit bilde til artikkelen om John Olav Larssen:

Tabbe

Share

Inspirert av det eg hadde på bloggen i går om å få prestegardshagen i Valle inn på kulturminneplanen, tenkte eg at eg skulle lage ei liste over kulturminner i Valle. Så eg gjekk i gang med å kopiere frå ei liste eg visste låg på Wikipedia.

Det var ikkje så enkelt, for Wikipedia har eit stort system med malar som er laga for å bruke der, så eg kunne ikkje kopiere direkte, for dei malane er jo ikkje på Setesdalswiki. Det førte til at eg vart sitjande til klokka 02 i natt før eg hadde fått til ein start.

Men i dag oppdaga eg at vi hadde hatt ein slik artikkel frå 2012. Den var ikkje så lang som den eg hadde laga, men den var finare og heilt klart eit godt utgangspunkt for å fylle på fleire kulturminner. Men eg følte at eg hadde gjort ein tabbe, stranda, gått på eit skjær, kall det kva du vil. Så eg tok meg ein middagslur og sov på det, som det heiter.

I grunnen trur eg at eg søv på det ei stund til. Eg må jo fikse, men kan vel ikkje seie at det er ein særleg lystbetont jobb.

På den lyse sida har eg likevel også noko å beretta for dykk i dag. Ettersom vi knapt har sosiale hendingar lenger, kjem eg til å leggje inn Staute setesdølar som hending i datoartiklane i april. Helge starta ei slik samleside i dag. Vi har ikkje på førehand bestemt kven dei staute setesdølane er, det går litt etter innfallsmetoden. I morgon blir det nok Ragnhild Bjåen, ho var i Fædrelandsvennes God Helg i dag, så då kan det vere fint å syne artikkelen vi har om henne her på Setesdalswiki også.

Vi har også fått ei rekke andre nye artiklar i dag: Her er lista:

Så får vi ikkje irritere oss over tabben alt for lenge.

Kulturminneplan

Share

I onsdagens kommunestyremøte handsama Valle kommunestyre også saka Status for kulturminneplanen. I saksdokumenta låg det eit interessant innspel frå Karin Bøe. Det vil eg gjerne dele med dykk som les bloggen min:

Prestegardshagen i Valle. Han blei anlagt av sokneprest Peder Blom i 1865. Seinare har dei ulike prestane hatt ansvaret for han, nokre har stelt godt med han, nokre har gjort ingenting og nokre har saga ned. Det er ikkje lang tradisjon for hagar i Bykle og Valle, særleg  ikkje prydvekstar. Difor meiner eg at denne hagen er spesielt viktig. Det er truleg den eldste hagen i Bykle og Valle og den einaste prestegardshagen i Setesdal. I Bygland er det ikkje noko  prestegardshage.

I 2017 ville Opplysningsvesenets Fond «pusse opp» hagen for å gjere han lettstelt. I mai skulle Nomeland Anlegg inn i hagen og gjere drastiske endringar. Eg prøva å forhindre dette då hagen ikkje var undersøkt av fagfolk som er ekspertar på gamle hagar, pryd- og nyttevekstar. Men eg kom ingen veg sidan hagen ikkje var registrert som kulturminne!

Åsen ved Agder Naturmuseum var med meg 25. mai 2007 ein kjapp tur innom hagen og laga ei ufullstendig planteliste i etterkant. Åsen meinte i 2017 at det ikkje er gjort ei offisiell registrering av hagen og at han er verdifull med mange verdifulle og spesielle planter. Det er eit kulturminne. Ingen kulturminne er så flyktige som hagar.

Med dette bed eg om at Prestegardshagen blir tatt med i kulturminneplanen som eit viktig og eineståande kulturminne i Valle og Setesdal. Det som er att av hagen bør registrerast offisielt og takast vare på. Historisk utvikling av hagen bør også dokumenterast med intervju av eldre og gamle foto.

Truleg er det ein skrivefeil i første linje i nest siste avsnitt. Der står det 25. mai 2007, men det skulle nok vore 2017. 

Kan hende får eg til ein liten artikkel på Setesdalswiki også basert på innspelet til Karin. Bildet fann eg på Opplysningsvesenets fond si nettside.

Valle prestegard

 

Staute setesdølar

Share

I april hadde eg og Geir planar om å ha ein kampanje på Setesdalswiki si Facebookside der vi skulle presentere 30 staute setesdølar. Ideen hadde eg frå Nord-Norge, der Hilde Blix i Tromsø har som mål å presentere 365 stolte folk på Nordkalotten. Men ho har heile verda å ta av, så vi valde å nedskalere prosjektet litt.

Dette snakka vi om for ei veke sidan og avtalte at den av oss som først la ut, skulle gjere det. Men då 1. april kom, var det heilt borte frå mine tankar, og det var visst det same for Geir også. Difor kom det ingen i går, men i dag starta Geir med å legge ut fortelling om Jørgen Løvland, truleg den setesdølen som har nådd lengst i det politiske landskapet her i landet.

Så får vi sjå korleis det går vidare framover. I morgon kjem eg nok ikkje til å gløyme det, og eg har alt blinka ut kven eg vil ha på lista då.

I dag har eg halde fram med å skrive om spelemenn på Setesdalswiki. Boka som Hallvard T. Bjørgum og Gunnar Lande laga i 1980 om Setesdal spelemannslag er ei gullgruve som kan gje grunnlag for mange artiklar. Og så kan ein rote litt rundt på nettet og finne utfyllande opplysningar. Det er spennande å setje seg litt inn i dette stoffet, ein lærer noko heile tida.

Her er dagens nye artiklar:

Men sjølvsagt må eg ha ein matpause av og til. Til middag i dag fekk eg pølsegrateng. Den smakte like godt som den såg ut.

 

 

Kommunestyremøte på skjerm

Share

I kveld avvikla Valle kommunestyre sitt møte digitalt. Folk sat med sine nettbrett eller korleis dei nå løyste det, er eg ikkje sikker på. Men det fungerte, så langt eg kunne få med meg. Det var jo ikkje noko orientering av eksterne folk, slikt må vel vente til livet vert meir normalt att, om det då ikkje skjer at den som skal orientere spelar inn ein film på YouTube med orienteringa si.

I morgon er det også sending i Valle Radio. Den startar klokka 10 og går til 12, du såg programmet på bloggen i går. Du kan sende inn helsing som melding på radioen sitt vanlege telefonnummer 4177 6666.

I dagens sakspapir til møtet i kommunestyret var det også ei sak med oversyn over alle selskapa som Valle kommune er medeigar i. Det var jo interssant å få eit slikt oversyn, så eg laga ein artikkel på Setesdalswiki.

Aktiviteten har ikkje vore all verdens stor i dag når det gjeld nye artiklar, men eg skreiv ein sak, inspirert frå i går om den første Setesdalskappleiken. Den var i 1908 på Byglandsfjord. Det deltok bare fem spelemenn, men det var mange tilhøyrarar.  Tema i går var tradisjon og fornying, og eg kan nok skrive om fleire tradisjonsberarar med god hjelp av 50-års-soga til Setesdal Spelemannslag. Det får vel kome litt etter litt.

Her er dei siste seks  artiklane på Setesdalswiki:

 

 

Tradisjon og fornying

Share

Her er programmet for Valle Radio denne veka:

Virusinformasjon

Share
Viktig informasjon vedrørende koronavirus
Dette innlegget fikk jeg av en Facebookvenn fra Ålesund, Frode Inge Helland. Han hadde oversatt det fra engelsk etter å ha fått det fra en kusine i USA. Jeg syntes det var meget god virusinformasjon.
Å vite hva vi har med å gjøre, gjør det enklere å forstå hvordan man skal takle det.
1. Viruset er ikke en levende organisme, men et proteinmolekyl (DNA) dekket av et beskyttende lag med lipid (fett), som, når de absorberes av cellene i okulære, nese eller munnhulens slimhinner, endrer genetiske koden deres. (mutasjon) og gjør dem til aggressorer og formeringsceller.
2. Siden viruset ikke er en levende organisme, men et proteinmolekyl, blir det ikke drept, men degenereres på egenhånd. Oppløsningstiden avhenger av temperatur, fuktighet og type materiale der den befinner seg.
3. Viruset er veldig lite robust. Det eneste som beskytter det, er et tynt ytre lag med fett. Derfor er enhver såpe eller vaskemiddel det beste middel, fordi skummet løser opp fettet. Derfor må du gni hendene i 20 sekunder eller mer, for å lage mye skum. Ved å oppløse fettlaget løser proteinmolekylet seg opp og brytes ned på egenhånd.
4. Varme smelter fett. Derfor er det så godt å bruke vann over 25 grader Celsius til vask av hender, klær og alt. I tillegg lager varmt vann mer skum og som gjør det enda mer nyttig.
5. Alkohol eller enhver alkoholblanding på over 65 % løser opp ethvert fett, spesielt det eksterne lipidlaget av viruset.
6. Enhver blanding med 1 del blekemiddel og 5 deler vann løser opp proteinet, bryter det ned fra innsiden.
7. Etter såpe, alkohol og klor, hjelper oksygenert vann, fordi peroksid løser opp virusproteinet, men man må bruke det rent og det kan skade huden.
8. INGEN ANTIBIOTIKA HJELPER. Viruset er ikke en levende organisme slik som bakterier. Man kan ikke drepe det som ikke lever med antibiotika, men men heller løse opp strukturen, som nevnt ovenfor.
9. Rist aldri brukt eller ubrukte klær, laken eller klut. Mens viruset er festet til en porøs overflate, er det veldig lite motstandsdyktig og oppløses på bare på rundt 3 timer på stoff og porøs overflater, 4 timer kobber, fordi den er naturlig antiseptisk. Og på tre, fordi den fjerner all fuktigheten. Levetiden er 24 timer (papp), 42 timer (metall) og 72 timer (plast). Men hvis du rister eller bruker en støvkost, viftes virusmolekylene ut i luften hvor de overlever i opptil 3 timer, og kan bli pustet inn.
10. Virusmolekylene forblir svært stabile i naturlig kulde, eller kunstig som klimaanlegg i hus og biler. De trenger også fuktighet for å holde seg stabile, og spesielt i mørke. Derfor vil avfuktede, tørre, varme og lyse miljøer degenerere viruset raskere.
11. UV-LYS på ethvert objekt som kan inneholde virusprotein vil bryte det ned. For eksempel kan det å desinfisere og gjenbruke en maske fungere utmerket. Men vær forsiktig, det bryter også ned kollagenet, proteinet i huden, som til slutt kan forårsake rynker og hudkreft.
12. Viruset kan ikke gå gjennom sunn hud.
13. Eddik er IKKE nyttig fordi det ikke bryter ned beskyttende laget med fett.
14. Intet brennevin, heller ikke vodka, fungerer. Den sterkeste vodkaen er 40 % alkohol, og man trenger minst 65 %.
15. LISTERINE HVIS DET HJELPER! Det er 65 % alkohol. Jeg har nedenfor fått opplyst at den Listerine som er tilgjengelig her, ikke han brukes, da den ikke inneholder mer enn 30% alkohol.
16. Jo mer begrenset plass, jo mer viruskonsentrasjon av kan det være. Jo mer åpen eller naturlig luftet, dess mindre.
17. Kort sagt: Man må vaske hendene før og etter berøring av slimhinner, mat, låser, knotter, brytere, fjernkontroll, mobiltelefon, klokker, datamaskiner, pulter, tv osv. Og ved bruk av badet.
18. Man må bruke fuktighetskrem etter så mye vasking, fordi molekylene kan gjemme seg i mikrosprekkene. Jo tykkere krem, jo bedre.
19. Hold også neglene korte slik at viruset ikke gjemmer seg der.

Litteraturpris

Share

I dag vart det til at eg skreiv ein artikkel om Koftearven, boka på 400 sider som Annemor Sundbø ga ut i 2019. Når eg skriv omtale av ei sakprosabok, vil eg gjerne ha med innhaldslista, men den var så lang at det såg eg ikkje syn på å begynne med. Eg intervjua Annemor i Valle Radio då boka kom, då trudde eg det var ei ny strikkebok, men ho arresterte meg då eg sa at eg ikkje kunne strikke, så den boka var neppe noko for meg. -Det er nok ei strikkebok også, sa ho, men det er først og fremst ei bok om strikkehistorie og strikkekultur.

Vi har boka, og då eg skulle skrive artikkelen om ho, fann vi ho i bokhylla, og Annemor hadde rett, her er det så mykje at ein som ikkje strikkar ein maske heilt sikkert og vil finne noko å lese om. Ikkje så rart at ho er nominert til Sørlandets litteraturpris, det er eit gedigent verk. Den prisen har for øvrig Annemor fått før. I 2006 fekk ho den for Usynlege trådar i strikkekunsten. 

I forlengelsen av dette vart det også ein artikkel om prisen og ein om dei nominerte til prisen i 2020.  Så også i dag vart det fem nye artiklar. Her er lista:

Men det vart mest om Sørlandets litteraturpris. Opprinneleg kunne ein stemme til 31. mars, skreiv Fædrelandsvennen. Men no er stemmeperioden utvida til 23. april, Verdens bokdag. Så om du ikkje har stemt ennå, kan du raskt gå inn på heimesida til prisen og stemme.  Her er logoen til prisen:

 

Fem artiklar

Share

Det vart fem artiklar på Setesdalswiki i dag også. Det har vore målet mitt at det kjem fem artiklar kvar dag, då treng vi tre veker på eit nytt hundretal. Her er lista:

Og så ser du at det vart ein ny brukar i dag. Det er ikkje ofte vi får nye brukarar, så det var eg særs takksam for.

I desse koronatider er det kanskje fleire som vil våge seg til å skrive på Setesdalswiki. De er særs velkomne.

 

Bare ein

Share

I Setesdølen i går stod det at Siri Johannessen og Anna Slaby var i studio i Valle Radio. Men det var nok ei misforståing, alle vi som høyrde programmet, høyrde at Anna var på Spasertur. Ho kom heilt til Steinsland, sa ho.

Styret i Valle Radio har sagt at bare Siri kan vere der i desse vekene før påske på grunn av koronakrisa. Dei har endåtil avlyst påskesendingane. Truleg kunne dei nok ha halde påskesendingane i ei anna form, men noko av sjarmen med desse sendingane er jo kontakten med folk som er på hyttene. Når det ikkje er folk på hyttene, fell jo mange av lyttarane som høyrer på fm-radio bort.

Sjølv om Siri er aleine i studio, får ho til mykje ved hjelp av telefonen. I desse digitale tider kan ein nytte Skype eller Facebook som telefon, Spotify leverer musikken digitalt, så ein treng ikkje finne fram plater for å spele den. Likevel er det jo litt vanskeleg å finne musikk når ein skal prate på lufta, styre teknikken, ringe til den ein skal snakke med og så vidare, så eg skjønar at ho vil ha inn helsingar på førehand og at ikkje alle kan få den musikken dei kanskje kunne ønska seg.

Sjølv var eg så heldig å bli trekt ut til å få ei bok tilsendt frå Norsk kulturminnefond då eg svarte på eit spørsmål under Opi sending onsdagskvelden. Den var svært moro å høyre på, med Jorunn Lund Harstad i stova på Harstad og Siri aleine i studio også  den kvelden.

Så i går laga eg ein artikkel om Simen Bjørgen på Setesdalswiki og i dag kom artikkelen om Norsk kulturminnefond.

Simen Bjørgen‎ (diff | hist. . (+1 463)‎  Norsk kulturminnefond‎‎

Setesdalswiki får mange artiklar basert på det som skjer i radioen og det som står i avisa Setesdølen. Dermed vert det lenker til litt av kvart. I går var det ein notis om Olaf Tønnesland Hodne‎‎ (2 endringer | historikk. . (+784)‎ .  Den artikkelen fann eg eit bilde til på Facebooksida hans. Den fotografen som hadde teke det, var profesjonell, så då eg ringte han og spurte om å bruke bildet, var han ikkje særleg interessert i det. Men så sa eg at eg kunne skrive ein artikkel om han også, og då vart vi samde om at eg skulle det, så kunne eg bruke artikkelen. Men eg har ennå ikkje skrive om fotografen, det kjem nok i morgon. Helst ville eg skrive om dei begge også på Wikipedia, men då må eg finne ein måte å lenke dei på, og det har eg ikkje klart enno. Eg er jo bare ein.

Om Setesdalswiki og programma i Valle radio, som sender tysdag og onsdag kvar veke.