Kategoriarkiv: Ymse

Skattar i Valle 3 – Buda i gjesteromet

Share

Ruth Hamran fortel i artikkelen i Kyrkja på Vaddarhaugen 1844- 1994 at før ein fekk gjesterom i andre etasje, kunne folk sove i loftet. Difor pynta dei med veggbonad i loftet. Eg har tidlegare skrive her på bloggen om to slike teppe. I dag kjem det tredje, som og har motiv frå dei 10. boda. Det er 370 cm langt og viser boda frå nr. 5 til nr. 10 (9 og 10 er slegne saman).

Illustrasjonen til det femte bodet er Kain som slår bror sin, Abel, i hel. Her er det og eit bilete med motiv frå 2. Sam. 20, 8-12:
8 Då dei var komne til den store steinen ved Gibeon, kom Amasa imot dei. Joab bar våpenkappe, og utanpå kappa hadde han eit belte. Til beltet var det fest ei slire med sverd i. Det glei ut og datt ned. 9 Joab sa til Amasa: «Står det bra til med deg, bror?» og tok med høgre handa kring skjegget hans som om han ville kyssa han. 10 Men Amasa tok seg ikkje i vare for sverdet som Joab hadde i den andre handa. Joab stakk han i magen, så innvolen rann ut på marka, og han døydde straks av det eine stikket.

Bibelen er ei realistisk bok, det er bileta på Rygnestadloftet og. Det siste feltet syner til det største bodet i lova frå Matt 22, 37:
«» Du skal elska Herren din Gud av heile ditt hjarte og av heile di sjel og av alt ditt vit.» 38 Dette er det største og første bodet. 39 Men det andre er like stort: « Du skal elska nesten din som deg sjølv.» 40 På desse to boda kviler heile lova og profetane.»

I første feltet av serien ser vi at Moses får lovtavlene. I siste biletet vert lovtavlene tolka.

Ruth Hamran trur at teppa har vore i kyrkja, men så har kome til Rygnestad ved ei endring i kyrkjeromet. På Rygnestad har dei så blitt tekne vare på heilt til vår tid.

Boka til Ruth Hamran kan du låne på Valle folkebibliotek.

I denne artikkelen på bloggen har eg kopiert sitat frå Bibelen. Dei fann eg på http://bibelen.no/

Skattar i Valle 2 – Fleire teppe på Rygnestad

Share

Eit av teppa i loftet på Rygnestad skildrar Moses som får lovtavlene. Vidare fortel teppet om bod nr. 1 – 4. Over bileta er det nederlandsk tekst frå desse bodorda.

Luther gav ut si lille katekisme i 1529, bare 12 år etter at han slo opp tesene på slottskyrkja i Wittenberg og med det starta Reformasjonen. Den dansk-norske kongen innførte reformasjonen til sitt rike i 1536, og dermed kom katekisma til å bli svært aktuell også her til lands. Mange av utgåvene hadde teikningar av ulike kunstnarar.

Ruth Hamran skriv i festskriftet til Valle kyrkje at ho ikkje har klart å finne dei grafiske blad eller eventuelt den trykte boka som har vore førebilete for bileta. Ho fortel at slike bonader vart produsert mellom anna i Mechelen i det nåverande Belgia, men at ikkje nokon er bevarte i Nederland. OM ein ikkje reknar med trykte katekismer er teppa med bodorda på Rygnestad dei einaste slike i Noreg.

I festskriftet tek Ruth Hamran føre seg illustrasjonen til det tredje bodordet: Du skal halde kviledagen heilag. Motivet syner presten på preikestolen og tre menn som sit på krakkar. Framme sit ei kvinne med hendene falda i bøn og andaktsboka oppslegen. Ho har lagt til side arbeidet med spinning på handtein. Ho har på seg eit hovudplagg som liknar brudelaet ein nytta i Setesdal. Ein mann held ei øks, det skal han ikkje på heilagdagen.

Boka **Billedsamlingen i Rygnestadloftet Valle i Setesdal : Fra senmiddelalder til reformasjon og renessanse** av Ruth Hamran kan du låne på biblioteket når det opnar att etter ferien.

Statistikk

Share

Først vil eg takke alle som er innom på bloggen. Den er jo knytt til programma i Valle radio. Likevel har eg tenkt at eg ville skrive eit innlegg dagleg sjølv om Valle radio har sommarferie. I dag kom statistikken for juli, og det er opplyftande lesing om ein tenkjer på at statistikk skal syne resultat i tal.

Statistikken til bloggen måler både besøk og sidevisningar. Her er lista med månader der det har vore over tre hundre besøk.

Månad  Besøk

Mai         427
Januar     382
Juli         332
Juni        301

Juli kjem altså på tredjeplass når det gjeld besøk.

Å tolke statistikk er vanskeleg. Eg får til dømes ikkje vite om det er dei same IP-adressane som gjer desse besøka. Likevel vil eg velje å tolke statistikken positivt: Sjølv i ein månad der det ikkje er sendingar i Valle radio, er det i snitt om lag 11 personar som kvar dag er innom og les på bloggen til Valle radio.

Når avisene presenterer opplagstal, likar dei å fortelje at kvar avis vert lesen av fleire personar. Det er vel liten grunn til å tru at det skjer med bloggen i stor utstrekning. Likevel har eg lyst til å seie takk til kvar og ein. Om du formidlar det eg skriv til vener og kjende, er det hyggeleg. Og snart startar ein ny sesong i radioen.

Skattar i Valle 1 – St. Jørgen på Rygnestad

Share

Sist veke skreiv eg om Hylestadportalane her på bloggen. Eit viktig motiv i treskurden er Sigurd sin kamp mot dragen Fåvne.

I grunnen er det det same motivet ein kan finne i eit av teppa på Rygnestad. Ruth Hamran har ein interessant artikkel om dette i jubileumsskriftet til Valle kyrkje sitt 150-års jubileum i 1994. Artikkelen heiter Kirkerester i loftet på Rygnestad og fortel om fleire ting i loftet som kan ha vore i ei av dei gamle kyrkjene i Valle.

St. Jørgen var helgenen som beskyttet mot leprasjuke, spedalskhet. Leprahospitalet i Bergen heitte St. Jørgens hospital, og Ruth Hamran fortel at slike hospital og er kjent på Hamar og i Tønsberg. Sjukehuset i Tønsberg åtte i 1445 eit jordstykke i Kveste. Dette var før reformasjonen, og slike sjukehus vart ofte drivne av kloster som kunne få testamenatariske gåver.

Ruth Hamran meiner at biletet må stamme frå ei kyrkje, kanskje frå eit alter for St. Jørgen. Om det var eit slikt alter i ei gamal stavkyrkje, er ikkje godt å vite. Sjølv om biletet på Rygnestad er medteke, har ho funne ut at det er vevd i Västergötland, der det var fleire verkstader som arbeidde i tradisjonen frå den heilage Birgitta si tid. Ruth Hamran meiner det er det eldste svenske veggbonad som er teken vare på.

St. Jørgen sin kamp mot dragen, Sigurd Fåvnesbane sin kamp mot dragen, det er i grunnen to sider av same sak. St. Jørgen er St. George i engelsk språkdrakt, og plutseleg er speidarrørsla med i denne artikkelen, for på St. Georgsdagen, 23. april, fornyar dei speidarløftet, og det vert gjort i speidarsamlingar over heile verda denne dagen.
http://www.speiding.no/nyheter/?liste=arkiv;dato=200304;id=634

Ruth Hamran har skrive ei heil bok om samlinga på Rygnestad, **Billedsamlingen i Rygnestadloftet, Valle i Setesdal : fra senmiddelalder til reformasjon og renessanse** Den kostar 295 kroner, og her kan du finne ut meir om skattar i Valle.
http://www.bokkilden.no/SamboWeb/produkt.do?produktId=136649&rom=MP

Kraftlinjekamp

Share

Kampen mot kraftlinje i luft aukar og blir breiare. No har motstandarane mot linja mellom Holen og Skåreheia fått Naturvernforbundet med seg. I Aftenposten i dag er det ein artikkel om dette. http://www.aftenposten.no/nyheter/miljo/article1404030.ece

Under eit bilete av ei kraftlinje i Osloområdet som går frå Sognsvann til Kikut og som skapte kraftige demonstrasjonar på 40-talet, seier Lars Haltbrekken at han forstår aksjonane i dag og at linja som vart bygd på 40-talet neppe hadde blitt bygd i dag.

Kampen som blir ført i Setesdal er bare ein del av ein større kamp. For både i Hardanger og på Sunnmøre er det aksjonar for å stoppe luftspenn i område som på ulike måtar har miljøkvalitetar. Haltbrekken seier at politikarane like godt kan bu seg på desse kampane, for Naturvernforbundet kjem ikkje til å gje seg når det gjeld krava om at linjene må leggjast i kabel og ikkje i luftspenn.

«- Statnett må instrueres i å ta hensyn til natur og miljøinngrep, ikke bare ta hensyn til det rimeligste alternativet. De må få et annet oppdrag, og det er det bare Stortinget og regjeringen som har ansvaret for at de får, påpeker Haltbrekken,» i følgje Aftenposten, som og har teke ein ringerunde til medlemmer av Stortinget sin energi- og miljøkomite og funne støtte til ønsket om brei debatt om spørsmålet. Leiaren i komiteen, Gunnar Kvassheim, seier han vil stå og presse regjeringa i denne saka.

Haltbrekken meiner at linja Ørskog – Fardal vil vere det verste inngrepet i naturen på lang tid. Den traseen går gjennom friluftsområde og verna område, nær verna vassdrag, Geirangerfjorden og nasjonalparkar.

Kanskje utbyggjarane like godt skulle tenkje seg om, kalkulere på nytt og leggje alle linjene i kabel. Tida er ute for luftstrekk i det heile no. Det bør dei ta inn over seg og tilpasse seg.

**Eksterne lenker**
Statnetts omtale av Holen – Skåreheia
http://tinyurl.com/hpb3l
Statnetts omtale av Ørskog – Fardal
http://www.statnett.no/default.aspx?ChannelID=1417
Statnetts omtale av Sima – Samnanger
http://www.statnett.no/default.aspx?ChannelID=1407

Valhall

Share

I Fædrelandsvennen torsdag 27. juli har Bjug Åkre eit interessant innlegg om ungdomshuset Valhall og Valle frilynde ungdomslag.

Bakgrunnen er ein reportasje i Fædrelandsvennen laurdag 25. juli der Johs. Bjørkeli hadde med seg Åsmund Åmlid på gjengrodde stigar. Ni bilete dokumenterte at forfallet var kome lenger enn langt.

Men var det prestane Aune og Amlid som stod bak Valhall? Johs. Bjørkeli seier at utan dei hadde det kanskje ikkje vore noko ungdomshus i Valle. Lenger ute i artikkelen fortel han at prestane drog i gang Valle Frilynte Ungdomslag, og slik oppstod ungdomshuset Valhall.

Bjug Åkre siterer Olav K. Brottveits artikkel i Festskrift til 100-års jubileet for Valle kyrkje frå 1944. Der hetier det at det var lærar Torjus Åkre som skipa det frilynte ungdomslaget og at målet for laget var å venja ungdomen av med drikking og få han til å interessere seg for åndelege hugmål og leva eit vent og godt ungdomsliv. Sjølv om presten støtta det gode føremålet, var det læraren som stod bak oppstarten.

Etter kvart fekk eldsjelene i ungdomslaget bygd ungdomshuset. Den første tida var det både skodespel, bygdekino og dansefestar der, men etter kvart vart det mindre av lagsmøte og skodespel og meir av dans og fest. Johs. Bjørkeli fortel om Åsmund Åmli som både øvde her med dei første banda han skipa og spelte her til dans mange gonger. Han refererer og Magne Rike som fortel om mykje flatfyll på lokalet på 60-talet.

Ingen likar flatfyll, og etter kvart som eldsjelene i det frilynde ungdomslaget vart eldre, vart det sjeldnare og sjeldnare at det var arrangement på Valhall. Dei siste 15 – 20 åra har det stått til forfall. Eit malingsstrøk før kongeferda har ikkje kunna hindre det.

I vår baud kulturkonsulent Hege Sandhaug inn til eit møte om ungdomslaget, sikkert og med sikte på å finne ut kva ein skulle gjere med huset. Kva som kom ut av møtet, veit eg ikkje, men etter det eg høyrde var det vanskeleg å finne styret i ungdomslaget, det var lenge sidan laget hadde vore i drift.

Alt har si tid, heiter eit gamalt ord. Det spørs om ikkje tida for Valhall er over no.

Song og musikk på Ose

Share

Så er det tid for kristen song og musikk på Ose. Oddvar Høgevoll med gode hjelparar står for arrangementet denne helga. Det blir neppe så stort som sist helg, men for dei som likar gospel country bør det bli ei triveleg helg.

Oddvar og venene hans har etter kvart fått til mykje når det gjeld folkeleg kristen sang. Platene med arven etter Åge Samuelsen, stemna på Longerak, sangstundene på Setesdal hotell, alt er med på å gje rom for kristen sang og musikk her i Setesdal.

I kveld var det konsert, i morgon vert det nye samlingar både klokka 14 og 19, medan søndag startar det klokka 12. Det sosiale rundt arrangementa betyr og mykje, og her kan folk ha ei bibelcampinghelg på tampen av juli.

I Setesdal har det vore bibelcamping på Evjetun, og elles på Sørlandet har det vore mange høve til å samlast om kristen sang og musikk, forkynning og fellesskap. For dei som kan ta ut, er det ikkje grunn til å kalle det turketid. Dei som ikkje kan ta ut, føler det nok meir turt.

Men snart er det tid å tenkje på radio att. Eg vonar at de som les på bloggen gleder dykk til å finne fram til Valle radio anten på internett eller på FM og lytte til song og musikk, anten det no er frå Ose eller andre stader.

Eg dreg ikkje dit denne helga, andre avtalar gjer at eg ikkje har høve til det. Men eg sender lukkeønske til Oddvar og eldsjelene som er samla på Ose.

Farlege fossar og djupe jettegryter

Share

Sjølv om det ikkje lenger er stor vassføring i Otra og sideelver, syner det seg at fossane er farlegare enn ein skulle tru. For tre år sidan omkom Lars Henrik i Faråne, no er det ein annan ungdom frå Øvre Setesdal som har late livet.

Ulukka i Bykle i går har gjort sterkt inntrykk på folk i heile dalen og vi føler medkjensle med dei næraste som sit att med sorg, tap og sakn.

Det er grunn til å takke alle som stiller opp når ulukka er ute. Etter ulukka var det mange folk som gjekk på glatte berget for å sjå om dei kunne finne den omkomne. Likevel gjekk det mange timar før det lukkast. Fædrelandsvennen fortel at lensmann Knut H. Nomeland var på ulukkesstaden det meste av tida frå ulukka vart meld til den omkomne vart funnen. Det var tunge timar for han så vel som for dei andre som var med.

Jettegryta som dei bada i var spesiell fordi den hadde avløp i botnen. Dermed vart det eit sug i straumen, og det var først etter at ein hadde demt opp vatn og leidd det bort frå gryta at erfarne dykkarar kunne gå ned i det mørke holet. Nesten heilt til botn måtte dei før han vart funnen.

Når veret er slik det har vore dei siste vekene, er det heilt naturleg at folk tek turen til badeplassane. Ved sjøen heiter det Vis sjøvett, ein tenkjer nok mest på folk i båt med den kampanjen. Men alle som lever ved vatn bør hjelpe kvarandre og minne kvarandre om reglar det er viktig å hugse på når ein går frå land til vatn.

I går kveld var kyrkja i Bykle open slik at folk kunne samlast i sorga. Her kunne dei hjelpe kvarande med spørsmål som det er uråd å svare på, men der ein på ein spesiell måte for Guds andlet kan gje sorga rom. Vi er ikkje fleire i Øvre Setesdal enn at vi treng kvarandre både i glede og i sorg. I kyrkja får vi kanskje på ein særleg måte del i Guds velsigning også i sorga.

Hylestadportalane her og der

Share

I tillegg til artiklane eg nemnde tidlegare er det no ein artikkel om Hylestadportalane på Wikipedia. Sjå http://no.wikipedia.org/wiki/Hylestadportalene

Desse portalane er no på Oldsakssamlinga i Oslo. Eg spurde to av borna mine om dei hadde vore og sett dei der, det hadde dei. Det har ikkje eg, men eg skal ta meg tid til det når eg er i Oslo, museet er jo sentralt i hovudstaden.

Men eg har sett dei i våpenhuset til Hylestad kyrkje. I den tida vi hadde Vegkyrkje, var det mange som fekk høyre soga om portalane av kyrkjevertane. Vi hadde og eit ark med informasjon på fleire språk om Hylestadportalane.

No har vi ikkje vegkyrkje i Hylestad kyrkje. Men kyrkja står open no om sommaren, og du kan gå inn for ei stille stund der eller for å sjå på kopiane av Hylestadportalane. Det er ingen guidar der no, det vart for dyrt å løne folk til å ta seg av turistane om sommaren. Men portalane står der og du kan late deg imponere over treskjeringa som skal vere utført i Sirdal på 1200-talet. Det er vurdert til å vere av det ypperste av norsk treskurd frå middelalderen.

Så kan du late deg inspirere til å kjempe mot dragen i ditt liv, kva det no skulle vere.

Eg kalla dette innlegget for Hylestadportalane her og der. Dei er her, i kyrkja og på Sylvartun som treskurdkopiar. Heide Kohler har overført motivet slik at det og er blitt portalar for Suleskardvegen både på vestsida og austsida. Dei er malte på skilt som vegvesenet har sett opp.

Motiv frå Hylestadportalen finn du og på frimerke og på pengar. Finn fram ei krone og sjå om du kjenner motivet. Ta krona med deg til Hylestad kyrkje og samanlikna. Etterpå kan du ta både den og femtilappen med motiv frå Hylestadportalen og gje i kollekt, femtilappen har Åsmund Olavsson Vinje på framsida og detalj frå Hylestadportalane på baksida.

Her er ei lenke til informasjon om norske myntar:
http://www.norgesbank.no/sedler_og_mynt/sedler.html Her får du vite at femtilappen med Hylestadportalane på vert ugyldig frå 28. januar 2008.

Svarvarnuten og May-Brith Ohman Nielsen

Share

Som eg skreiv i går, legg dei no inn fjell i Valle på Wikipedia. I dag kom **Svarvarnuten** som ny artikkel i leksikonet. Den er så kort at eg kan sitere det som står der:

Svarvarnuten (1378 moh) er et fjell i Valle kommune. Det er et av de beste utsiktspunkene i Setesdalsheiene.

«Trauste menn ved Svarvarnuten : en undersøkelse av årsakene til den store oppslutningen om Nasjonal Samling i Setesdal i årene 1933-1945» er en hovedfagsoppgave av May-Brith Ohman Nielsen (UiB, 1989).

Hentet fra « http://no.wikipedia.org/wiki/Svarvarnuten ».

Eg tenkte eg skulle finne ut noko meir om **May-Brith Ohman Nielsen** og tok til å leite på Internett ved hjelp av Google. Då fann eg eit intervju som Vidar Udjus hadde gjort med henne i Fædrelandsvennen 29. mai 2005. Her fortel ho om hovudfagsoppgåva i historie ho skreiv på slutten av 80-talet. På den tida var datamaskinen ny og vart brukt til å telje. Ho talde utbreiing av medlemer i NS rundt om i landet og fann ut at det etter måten var mange i Valle. Tittelen på oppgåva tok ho frå underskrifta NS-medlemene sette under helsingstelegrammet då Vidkun Quisling vart ministerpresident i 1942.

Vidar Udjus spør henne om ho fann ut kvifor det var så mange i Valle. Ho kan då fortelje at partikontoret i Kristiansand dreiv ei svært aktiv verving der dei gjekk frå hus til hus for å rekruttere medlemmer. Dei såg på setesdølane som ur-germanarar, fortel ho.

Seinare har historieinteressa ført May-Brith Ohman Nielsen, som er fødd i 1962, til ei akademisk karriere. Ho har teke doktorgrad med ei avhandling som heiter Jord og ord, der ho studerer Bondepartiet frå 1915 til 1940. No er ho tilsett ved Institutt for historie, Høgskolen i Agder.

Saman med andre har ho skrive Samlagets læreverk i historie, Portal, der ho har ansvar for Noreg etter 1850. Verket hausta storm mellom anna fordi ho ikkje hadde organisert stoffet slik at 2. verdskrig kom som eige kapittel.

Sjølv om ein historieengasjert forfattar altså har hausta storm, er det ingen tvil om at ho har evne til å finne slåande formuleringar og nytte dei til nye føremål. Ikkje mange hadde lagt merke til ei hovudfagsoppgåve i historie om det ikkje var for ein slik slåande tittel.

Svarvarnuten er elles eit populært turmål i Setesdal Vesthei. Her er ei side med bilete frå området: http://tinyurl.com/qmkwh
Trykk på bileta for å gjere dei større. Om det gjev deg lyst på ein fjelltur, så ta med fiskestang og ha ein god tur.